در شرایط بحرانی و جنگ که انفجارهای شدید میتوانند جان و سلامت افراد را تهدید کنند، ارگان شنوایی یکی از مهمترین ترین ارگانی است که در معرض آسیب قرار میگیرد.
شدت امواج صوتی ناشی از انفجار میتواند به بخشهای مختلف سیستم شنوایی آسیب وارد کند و در برخی موارد مشکلاتی را به دنبال داشته باشد؛ بنابراین آگاهی از راههای ساده برای کاهش این آسیبها میتواند نقش مهمی در محافظت از سلامت گوش داشته باشد.
دکتر سید بصیر هاشمی، متخصص گوش، حلق و بینی، فلوشیپ اتولوژی و نورواتولوژی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، درباره تأثیر موج انفجار بر سیستم شنوایی اظهار کرد: ارگان شنوایی یکی از بخشهایی است که در زمان انفجارهای شدید در جنگ ممکن است دچار آسیب شود. در صورتی که فرد در معرض موج انفجار قرار بگیرد، برای جلوگیری از نفوذ شدت موج به داخل کانال شنوایی و آسیب به پرده گوش، میتوان از سادهترین روشها استفاده کرد؛ از جمله اینکه دو دست را روی گوشها قرار داد تا شدت صوت کاهش یابد. همچنین در صورت دسترسی میتوان از پنبه، دستمال کاغذی یا گوشگیر برای جلوگیری از ورود امواج صوتی شدید به گوش استفاده کرد. گاهی شدت موج انفجار ممکن است باعث پارگی پرده گوش شود. علائم این وضعیت شامل درد، خونریزی مختصر از کانال گوش، شنیدن صدای سوت در گوش و کاهش شنوایی است. البته در صورت پارگی پرده گوش، جای نگرانی زیادی وجود ندارد، زیرا در بیشتر موارد این پارگی طی چند هفته به طور خودبهخود ترمیم میشود و معمولاً نیازی به جراحی یا درمان دارویی نیست. با این حال فرد باید ضمن حفظ خونسردی، در زمان مناسب برای معاینه به متخصص گوش، حلق و بینی یا مراکز تخصصی ENT مراجعه کند. در برخی موارد ممکن است پرده گوش پاره نشود اما فرد دچار شنیدن صدای سوت در گوش و کاهش شنوایی شود. این حالت معمولاً در افرادی که در معرض موج انفجار شدید قرار میگیرند مشاهده میشود و میتواند ناشی از تأثیر موج بر بخشهای داخلی گوش از جمله حلزون شنوایی و عصب شنوایی باشد.
در بسیاری از این موارد، این علائم گذرا هستند و به مرور زمان بهبود مییابند؛ مگر اینکه فرد به دفعات متعدد و برای مدت طولانی در معرض امواج صوتی انفجار قرار گیرد که در این صورت احتمال دائمی شدن کاهش شنوایی یا شنیدن صدای سوت در گوش وجود دارد. اگر فرد تنها یک بار در معرض موج انفجار قرار بگیرد، معمولاً حالتی به نام «آکوستیک تروما» رخ میدهد که در بسیاری از موارد برگشتپذیر است و به تدریج بهبود پیدا میکند. با این حال توصیه میشود افراد برای ارزیابی دقیق به متخصصان گوش، حلق و بینی یا ادیولوژیستها مراجعه کنند. اطرافیان و خانواده این افراد باید هنگام وقوع انفجار آنها را از خطر آگاه کرده و به محل امن منتقل کنند. همچنین بهتر است وسایل شنوایی مانند سمعک در جای مطمئن نگهداری شود تا در شرایط استرسزا گم نشود.اگر فرد پس از انفجار دچار سرگیجه شدید، اختلال در تعادل و راه رفتن یا شنیدن صدای سوت شدید در گوش شود، لازم است در اولین فرصت به اورژانس گوش، حلق و بینی مراجعه کرده و تحت ارزیابی قرار گیرد.
